Czy choroba psychiczna może być jedną z przyczyną rozwodu?

Polskie prawo rodzinne opiera się na zasadzie trwałości małżeństwa, toteż orzeczenie rozwodu jest możliwe jedynie, jeśli zostaną spełnione określone w ustawie warunki. Odpowiedź na pytanie, czy choroba psychiczna małżonka może być przyczyną rozwodu znajdziesz w niniejszym artykule.

Przesłanki orzeczenia rozwodu

Rozwód sąd orzeka na wniosek jednego lub obojga małżonków. W pozwie rozwodowym należy wskazać okoliczności uzasadniające orzeczenie rozwiązujące związek małżeński. Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje jedną przesłankę pozytywną, która musi wystąpić oraz trzy przesłanki negatywne (żadna z nich nie może wystąpić), przy spełnieniu których sąd może orzec rozwód. Wśród tych przesłanek nie została wymieniona choroba psychiczna jednego z małżonków, jednak jej zaistnienie może wpływać na przesłanki pośrednio, co wyjaśnię poniżej. 

Przesłanką pozytywną jest zupełny i trwały rozkład pożycia. Rozkład uważa się za zupełny, jeśli całkowicie ustały więzi fizyczne (cielesne), duchowe (emocjonalne) oraz gospodarcze małżonków. Każda z form więzi musi ustać, aby ta część przesłanki została spełniona.  Warto przy tym zaznaczyć, że dla ustalenia rozkładu pożycia małżeńskiego nie ma znaczenia miejsce zamieszkania małżonków – to znaczy, że można uznać rozkład za zupełny nawet w przypadku, gdy strony wciąż mieszkają razem. Trwałość rozkładu jest oceniania zarówno przez pryzmat czasu, jaki minął od momentu ustania więzi (uznaje się, że 2 lata to wystarczający okres czasu), jak i przewidywania co do rozwoju związku. Oznacza to, że jeśli co prawda minęło już dużo czasu od momentu, w którym rozkład można określać jako zupełny, ale wciąż istnieje obiektywna szansa na wznowienie pożycia – przesłanka nie będzie spełniona. W tym miejscu warto nadmienić, że w pozwie należy wskazać – poza dowodami na fakt rozkładu pożycia –również przyczynę rozkładu. W tym miejscu można wymienić wiele różnych kwestii, mogących stanowić przyczynę rozkładu (alkoholizm, niewierność), w tym również chorobę psychiczną, która może być powodem rozwodu, jeśli wykazuje związek z rozkładem pożycia. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, aby choroba psychiczna uzasadniała rozwód – powinna być poważna i długotrwała. Charakterystykę choroby ustala się na podstawie opinii biegłego psychiatry. 

Z drugiej strony należy zwrócić uwagę na przesłanki negatywne orzeczenia rozwodu:

• sprzeczność orzeczenia rozwodu z dobrem wspólnych małoletnich dzieci,
• sprzeczność orzeczenia rozwodu z zasadami współżycia społecznego,
• orzeczenia rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia

W kontekście tematu niniejszego artykułu najistotniejsze znaczenie ma druga negatywna przesłanka orzeczenia rozwodu – sprzeczność wyroku konstytuującego rozwód z zasadami współżycia społecznego. Wskazane zasady można w uproszczeniu zdefiniować jako uznane przez społeczeństwo wartości – w tym normy moralne. Niektórzy przyjmują, że wskazanie choroby psychicznej małżonka jako przyczyny rozkładu pożycia małżeńskiego jest sprzeczne z normami moralnymi. Jako przykład można przywołać treść jednego z wyroków Sądu Apelacyjnego w Białymstoku choroba małżonka (w tym choroba psychiczna) nie wywołuje i nie powinna wywoływać trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego, lecz nakłada na drugiego małżonka obowiązek użycia wszelkich środków do przywrócenia choremu małżonkowi zdrowia i zdolności do spełniania obowiązków małżeńskich. Przeciwne tym zasadom postępowanie jest sprzeczne z ogólnie przyjętymi zasadami moralności. Jest to jednak pogląd mniejszościowy. W praktyce częściej można się spotkać z opinią, że choroba psychiczna może być powodem rozwodu, jeśli trwały i zupełny rozkład pożycia jest jej wynikiem. Warto jednak zaznaczyć, że jeśli sąd uzna chorobę psychiczną za przeszkodę do orzeczenia rozwodu – wyrok uwzględniający pozew o rozwód nie będzie mógł zapaść. 

Na koniec warto poruszyć kwestię winy małżonka cierpiącego na chorobę psychiczną. Zgodnie uznaje się, że jako osoby niemogącej w pełni kontrolować swoich działań i zachowań nie można osoby chorej psychicznie wyłączną winą za rozpad pożycia małżeńskiego. Nie ma natomiast przeszkód, aby chory psychicznie małżonek został uznany za współwinnego rozpadu.

Pamiętaj, że:

• choroba psychiczna nie jest bezpośrednio wymieniona jako przesłanka uzasadniająca rozwód, może ona jednak być przyczyną zupełnego i trwałego rozkładu pożycia – którego ustalenie jest niezbędne, aby sąd mógł w wyroku orzec o rozwiązaniu małżeństwa,
• chory psychicznie małżonek nie może być uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia